NCERT Solutions Class 9 Sanskrit Sharada Chapter 09 कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः

अभ्यासाद् जायते सिद्धिः (मुख्य अभ्यासः)

Question 1. अधः प्रदत्तप्रश्नानाम् उत्तराणि एकपदेन लिखत-
(क) भीमस्य जननी का ?
(ख) कुन्त्या निश्चितं कः न समर्थयति ?
(ग) पाण्डवानाम् उपकर्ता क: ?
(घ) कं चिन्तयन् दुर्योधनः निद्रां न लभते ?
(ङ) पाण्डवाः कुत्र निवसन्ति स्म ?
(च) भरतवंशप्रदीपः कः ?
(छ) कः भृशं परिदेव्यते?
Answer:
(क) कुन्ती
(ख) युधिष्ठिरः
(ग) विप्रः (ब्राह्मणः)
(घ) भीमम्
(ङ) एकचक्रनगरे
(च) भीमः
(छ) तपस्वी (ब्राह्मणः)
In simple words: इन सभी लघु प्रश्नों के उत्तर एक शब्द में दिए गए हैं, जैसे भीम की माता का नाम कुन्ती था और पाण्डव एकचक्र नामक नगर में रहते थे।

Exam Tip: For one-word answers (एकपदेन), write only the precise Sanskrit word in its correct grammatical case to ensure full marks.

Question 2. पूर्णवाक्येन उत्तरं लिखत-
(क) “भैक्षप्रदानेन ……” इति श्लोकानुसारं सनातनः धर्मः कः ?
(ख) बकनामा दैत्यः कुत्र वसति ?
(ग) कुन्ती किं प्रतिश्रुतवती ?
(घ) भीमस्य अग्रजः कः ?
(ङ) का प्रत्यादेशं न अर्हति ?
(च) पौराः बकासुराय कथं बलिम् आहरन्ति ?
(छ) क्षत्रियाणां धर्मः कः ?
Answer:
(क) श्लोकानुसारं 'भैक्षप्रदानेन...' उपकारिणः प्रति उपकारः करणीयः ('कृतं प्रति कृतं भूयात्') एष एव सनातनः धर्मः वर्तते।
(ख) बकासुरः नाम राक्षसः एकचक्रनगरस्य समीपे पर्वते निवसति स्म।
(ग) ब्राह्मणपरिवारस्य कष्टं दृष्ट्वा कुन्ती प्रतिज्ञातवती यत् सा स्वपुत्रेषु एकं भीमं बकासुरस्य पार्श्वे प्रेषयिष्यति।
(घ) युधिष्ठिरः भीमाग्रजः आसीत्।
(ङ) कुन्त्याः वचनं कदापि प्रत्यादेशं (निराकरणं) न अर्हति।
(च) नगरस्य पौराः क्रमशः (पर्यायक्रमेण) बकासुराय बलिं प्रेषयन्ति स्म।
(छ) प्रजानां रक्षणं (नररक्षणं) क्षत्रियाणां परमः धर्मः अस्ति।
In simple words: इन प्रश्नों के उत्तर पूरे वाक्यों में दिए गए हैं। जैसे, बकासुर पहाड़ पर रहता था और क्षत्रियों का परम धर्म लोगों की रक्षा करना है।

Exam Tip: When writing complete sentence answers (पूर्णवाक्येन), replace the question word (like कुत्र, कः, कथम्) with the actual factual answer while keeping the rest of the sentence unchanged.

Question 3. अधस्तात् दत्तानि वाक्यानि केन कम् प्रति उक्तानि इति निर्देशत -

Answer: Refer to the table above for the completed mappings of who said what to whom.
In simple words: इस तालिका में पाठ के महत्वपूर्ण कथनों को दर्शाया गया है कि किस पात्र ने वह बात किससे कही थी।

Exam Tip: Pay attention to grammatical endings; the speaker's name must be in the Tritiya Vibhakti (तृतीया विभक्ति) and the listener's name in the Dvitiya Vibhakti (द्वितीया विभक्ति).

Question 4. रेखाङ्कितपदेषु सन्धिं विभज्य सन्धिनाम लिखत -
यथा - न चैतावत् । = च + एतावत् (वृद्धि-सन्धिः)
(क) सम्यगनुष्ठितम् ।
(ख) पुरस्यादूरवर्तिनि
(ग) दुरात्मनो वृत्तम्
(घ) मानुषोऽपि
(ङ) नास्त्यत्र
(च) यदुचितं
(छ) पुत्रस्तपस्वी
(ज) सङ्कल्पितम्
(झ) धर्मसङ्ग्रहोऽत्र
(ञ) स राक्षस
Answer:
(क) सम्यगनुष्ठितम् = सम्यक् + अनुष्ठितम् (व्यञ्जन सन्धिः)
(ख) पुरस्यादूरवर्तिनि = पुरस्य + अदूरवर्तिनि (दीर्घ सन्धिः)
(ग) दुरात्मनो वृत्तम् = दुरात्मनः + वृत्तम् (विसर्ग सन्धिः)
(घ) मानुषोऽपि = मानुषः + अपि (विसर्ग सन्धिः)
(ङ) नास्त्यत्र = नास्ति + अत्र (यण् सन्धिः)
(च) यदुचितं = यत् + उचितं (व्यञ्जन सन्धिः)
(छ) पुत्रस्तपस्वी = पुत्रः + तपस्वी (विसर्ग सन्धिः)
(ज) सङ्कल्पितम् = सम् + कल्पितम् (व्यञ्जन सन्धिः)
(झ) धर्मसङ्ग्रहोऽत्र = धर्मसङ्ग्रहः + अत्र (विसर्ग सन्धिः)
(ञ) स राक्षस = सः + राक्षसः (विसर्ग सन्धिः)
In simple words: यहाँ पाठ के विभिन्न शब्दों का सन्धि-विच्छेद करके उनकी सन्धि के प्रकार का उल्लेख किया गया है।

Exam Tip: Practice common sandhi rules such as Yan (यण्) and Visarga (विसर्ग) sandhi as they are frequently asked in the grammatical section.

Question 5. पर्यायवाचि पदानां मेलनं कुरुत -
(क) आयोधनम्
(ख) विप्रः
(ग) असुरः
(घ) अम्ब
(ङ) हुताशनः
Answer:

In simple words: यहाँ दिए गए शब्दों को उनके समान अर्थ वाले (पर्यायवाची) संस्कृत शब्दों से मिलाया गया है।

Exam Tip: Memorizing unique synonyms like 'आयोधनम्' (war) and 'हुताशनः' (fire) is highly useful for comprehension passages.

Question 6. अधोलिखितां पदानां विपरीतार्थक शब्दान् लिखत -
(क) उपकृतः
(ख) अग्रजस्य
(ग) उचितम्
(घ) हर्षः
Answer:
यथा - पीवरः - कृशः
(क) उपकृतः - अपकृतः
(ख) अग्रजस्य - अनुजस्य
(ग) उचितम् - अनुचितम्
(घ) हर्षः - शोकः (दुःखः)
In simple words: यहाँ दिए गए पदों के सटीक विपरीत अर्थ वाले (विलोम) शब्द लिखे गए हैं।

Exam Tip: Ensure that the antonym is written in the exact same gender, case, and number as the question word.

Question 7. मञ्जूषातः समुचितं विशेषणपदं चित्वा लिखत -
मञ्जूषा - क्षत्रियाणी , शकटपूरं, प्रतिवेशी , खरदंष्ट्रः, जठरस्थः , कौन्तेयः , पीवरौ
यथा - पीवरौ बाहू
(क) ............ मृष्टान्नम्
(ख) ............ ब्राह्मणः
(ग) ............ मृगाधिपः
(घ) ............ भीमः
(ङ) ............ कुन्ती
(च) ............ हुताशनः
Answer:
(क) शकटपूरम् मृष्टान्नम्
(ख) प्रतिवेशी ब्राह्मणः
(ग) खरदंष्ट्रः मृगाधिपः
(घ) कौन्तेयः भीमः
(ङ) क्षत्रियाणी कुन्ती
(च) जठरस्थः हुताशनः
In simple words: मञ्जूषा की सहायता से संज्ञा शब्दों के साथ उनके सही विशेषण शब्द जोड़े गए हैं।

Exam Tip: A Sanskrit adjective (विशेषण) always shares the same gender, number, and case as its noun (विशेष्य).

Question 8. समस्तपदानि लिखत -
(क) वीरस्य भुजयोः बलम् आश्रित्य वयं सुखं शेमहे ।
(ख) भवता धर्माणां सङ्ग्रहः द्रष्टव्यः ।
(ग) नहि मातुः आज्ञा प्रत्यादेशमर्हति ।
(घ) धनुः धरति इति अहम् अनुगमिष्यामि ।
(ङ) नहि खरदंष्ट्रः मृगाणाम् अधिपः सहायमपेक्षते ।
(च) अस्य पुरस्य न दूरे वर्तते पर्वते वसति बकनामा दैत्यः ।
Answer:
यथा - मृष्टम् अन्नं शकटपूरं पूरयित्वा प्रेषणीयम् । - मृष्टान्नम्
(क) वीरस्य भुजयोः बलम् - वीरभुजबलम् (या भुजबलम्)
(ख) धर्माणां सङ्ग्रहः - धर्मसङ्ग्रहः
(ग) मातुः आज्ञा - मातुराज्ञा
(घ) धनुः धरति इति - धनुर्धरः
(ङ) मृगाणाम् अधिपः - मृगाधिपः
(च) न दूरे वर्तते - अदूरवर्तिनि (अदूरवर्ती)
In simple words: यहाँ दिए गए विग्रह वाक्यों (वाक्यों के अंशों) को जोड़कर एक संक्षिप्त समस्तपद (समास) बनाया गया है।

Exam Tip: Practice identifying the case-endings that get deleted during the creation of Tatpurusha (तत्पुरुष) compound words.

Question 9. अधोलिखितवाक्यानाम् उचितभावैः सह सम्मेलनं कुरुत -
(क) धनुर्धरोऽहमनुगमिष्यामि।
(ख) भीमस्य प्रेषणं कथं नु त्वया सङ्कल्पितम्?
(ग) अपि हस्तद्वयेन भोक्ष्यसे?
(घ) हनिष्यामि तं दुरात्मानम्।
(ङ) स खल्वेकपुत्रस्तपस्वी भृशं परिदेव्यते।
(च) मानुषापसद, परिवेषय मे भोजनम्।
Answer:

In simple words: यहाँ पाठ के मुख्य संवादों को उनके सही भावों (जैसे हँसी, क्रोध, निराशा आदि) के साथ जोड़ा गया है।

Exam Tip: Understanding the context of the story and who is speaking helps in quickly guessing the correct emotion (भाव) of the statement.

Question 10. वाच्यपरिवर्तनं कुरुत -
(क) क्षत्रियाण्या अनुष्ठितम्।
(ख) भवत्या सज्जीक्रियताम्।
(ग) भवत्या उपक्षिप्तम्।
(घ) त्वया सङ्कल्पितम्।
(ङ) भवता धर्मसङ्ग्रहः द्रष्टव्यः।
(च) पौरजनैः मानुषः प्रेषयितव्यः।
Answer:

In simple words: यहाँ दिए गए कर्मवाच्य के वाक्यों को कर्तृवाच्य (Active Voice) में बदला गया है, जिससे कर्ता प्रथमा विभक्ति में आ जाता है।

Exam Tip: Remember that in कर्तृवाच्य, the subject is in प्रथमा विभक्ति and the object is in द्वितीया विभक्ति, whereas in कर्मवाच्य, the subject goes to तृतीया विभक्ति.

पठितावबोधनम् (अतिरिक्तः अभ्यासः)

Question 1. अधोलिखितान् गद्यांशान् पठित्वा प्रश्नान् उत्तरत -
गद्यांश 1: (ततः प्रविशति कुन्ती भीमसेनेन सह) कुन्ती - पुत्र ! किञ्चित् प्रतिश्रुतं मया प्रतिवेशिने ब्राह्मणाय । भीमः - सम्यगनुष्ठितम् । ...
प्रश्नाः:
I. एकपदेन उत्तरत -
1. पर्वते कः वसति ?
2. कुन्ती केन सह प्रविशति ?
3. पौराः कस्मै बलिम् आहरन्ति ?
4. प्रभाते श्वः कस्य पर्यायः ?
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत -
1. मानुषभोजी कः ?
2. कुन्ती किं प्रतिश्रुतवती ?
III. यथानिर्देशम् उत्तरत -
1. 'शोचति' इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम् ? (क) बालकस्य (ख) पिता (ग) तस्मात् (घ) भीमः
2. 'नागरिका' इत्यर्थे किं पदं प्रयुक्तम् ? (क) पौराः (ख) पर्यायः (ग) मानुषः (घ) विप्रस्य
3. मानुषः अपि 'तस्मै' ...। अत्र 'तस्मै' सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम् ? (क) भीमाय (ख) विप्राय (ग) बकाय (घ) बालकाय
Answer:
I. एकपदेन उत्तरत -
1. बकासुरः
2. भीमसेनेन
3. बकासुराय
4. विप्रस्य परिवारः
II. पूर्णवाक्येन उत्तरत -
1. मानुषभोजी बकः नाम राक्षसः अस्ति।
2. 'मत्पुत्रेषु कोऽपि बकासुरस्य समीपम् प्रेषयिष्यते' इति कुन्ती प्रतिश्रुतवती।
III. यथानिर्देशम् उत्तरत -
1. (ख) पिता
2. (क) पौराः
3. (ग) बकाय
In simple words: इस गद्यांश के आधार पर प्रश्नों के उत्तर दिए गए हैं। जैसे बकासुर को बलि दी जाती थी और भीमसेन के साथ कुन्ती प्रवेश करती है।

Exam Tip: Read the provided passage twice before answering to locate precise grammatical words matching the questions directly.

Question 2. अधोलिखितवाक्येषु स्थूलाक्षरपदानि आश्रित्य प्रश्न-निर्माणं कुरुत -
(क) बालकस्य पिता शोचति।
(ख) पाण्डवानां माता कुन्ती रोदनकारणं पृच्छति।
(ग) नगरवासी स्वेच्छया असुरस्य भक्ष्यं भवेत्।
(घ) पाण्डवाः एकचक्रनगरे निवसन्ति।
(ङ) कुन्ती भीमसेनेन सह प्रविशति।
(च) श्वः प्रभाते विप्रस्य पर्यायः अस्ति।
(छ) सः राक्षसः मानुषभोजी श्रूयते।
(ज) पौराः बकाय पर्यायक्रमेण बलिम् आहरन्ति।
(झ) युधिष्ठिरादयः प्रविशन्ति।
(ञ) श्रोत्रियः प्रतिवेशी प्रत्युपकारम् अर्हति।
Answer:
(क) कस्य पिता शोचति ?
(ख) केषां माता कुन्ती रोदनकारणं पृच्छति ?
(ग) कः स्वेच्छया असुरस्य भक्ष्यं भवेत् ?
(घ) पाण्डवाः कुत्र निवसन्ति ?
(ङ) कुन्ती केन सह प्रविशति ?
(च) कदा विप्रस्य पर्यायः अस्ति ?
(छ) स राक्षसः कीदृशः श्रूयते ?
(ज) के बकाय पर्यायक्रमेण बलिम् आहरन्ति ?
(झ) के प्रविशन्ति ?
(ञ) कीदृशः प्रतिवेशी प्रत्युपकारम् अर्हति ?
In simple words: यहाँ साधारण कथनों को प्रश्नवाचक वाक्यों में बदला गया है, जिसमें सही प्रश्नवाचक शब्द (जैसे कस्य, कुत्र, केन) का प्रयोग किया गया है।

Exam Tip: Always place a question mark (?) at the end of a question-construction (प्रश्ननिर्माणम्) answer to avoid losing easy marks.

Question 3. अधोलिखितश्लोकानाम् अन्वयः मञ्जूषायाः सहायतया कुरुत -
(क) भैक्षप्रदानेन चिरं परैरुपकृता वयम् । कृतं प्रतिकृतं भूयादेष धर्मः सनातनः ।।
मञ्जूषा - सनातनः, प्रतिकृतं, चिरं, उपकृता
(ख) इमौ हि पीवरौ बाहू सहायौ सहजी मम । बकं विध्वंसयिष्यामि सिंहः क्षुद्रमृगं यथा ।।
मञ्जूषा - बकं, यथा, पीवरौ, सहजी
(ग) रक्षिता साधुलोकानां वरिष्ठो बाहुशालिनाम् । निषूदको हिडिम्बस्य मृत्युश्चास्मि भवादृशाम् ।।
मञ्जूषा - रक्षिता, वरिष्ठो, निषूदकः, मृत्युः
Answer:
(क) अन्वयः - वयं चिरं परैः भैक्षप्रदानेन उपकृता। कृतं प्रतिकृतं भूयात्, एषः सनातनः धर्मः।
(ख) अन्वयः - हि इमौ पीवरौ बाहू मम सहायौ सहजी। यथा सिंहः क्षुद्रमृगं तथा बकं विध्वंसयिष्यामि।
(ग) अन्वयः - साधुलोकानां रक्षिता बाहुशालिनाम् वरिष्ठो हिडिम्बस्य निषूदकः भवादृशां च मृत्युः अस्मि।
In simple words: श्लोक के कठिन क्रम को गद्य रूप (अन्वय) में सजाया गया है जिससे उसका अर्थ समझना आसान हो जाता है।

Exam Tip: Read the prose order of the verse carefully; the verbs usually go to the end, while the subject and adjectives come first in the Anvaya (अन्वय).

Question 4. सन्धिविच्छेदं कुरुत -
(क) ममैव
(ख) कौन्तेयोऽस्मि
(ग) किञ्चित्
(घ) सम्यगनुष्ठितम्
(ङ) भवत्यस्य
(च) कोऽपि
(छ) तस्यैव
(ज) प्रत्युपकारः
(झ) प्रेषयामीति
(ञ) चेति
Answer:
(क) ममैव = मम + एव
(ख) कौन्तेयोऽस्मि = कौन्तेयः + अस्मि
(ग) किञ्चित् = किम् + चित्
(घ) सम्यगनुष्ठितम् = सम्यक् + अनुष्ठितम्
(ङ) भवत्यस्य = भवति + अस्य
(च) कोऽपि = कः + अपि
(छ) तस्यैव = तस्य + एव
(ज) प्रत्युपकारः = प्रति + उपकारः
(झ) प्रेषयामीति = प्रेषयामि + इति
(ञ) चेति = च + इति
In simple words: इन सभी शब्दों को अलग-अलग करके उनके मूल सन्धि-विच्छेद लिखे गए हैं।

Exam Tip: Memorizing vowel joining rules like 'इ + अ -> य' (यण्) and 'अ + ए -> ऐ' (वृद्धि) makes solving these very easy.

Question 5. अधोलिखितवाक्येषु कर्तृपदं - क्रियापदं च चिनुत -
(क) हन्तुकामः भीमः प्रस्थितः।
(ख) हतः पतति बकः।
(ग) दुर्योधनः निद्रां न लभते।
(घ) प्रविशति कुन्ती भीमसेनेन सह।
(ङ) पौराः तस्मै बलिं आहरन्ति।
(च) कुन्ती प्रतिज्ञां कृतवती।
Answer:
(क) कर्तृपदम् - भीमः , क्रियापदम् - प्रस्थितः
(ख) कर्तृपदम् - बकः , क्रियापदम् - पतति
(ग) कर्तृपदम् - दुर्योधनः , क्रियापदम् - लभते
(घ) कर्तृपदम् - कुन्ती , क्रियापदम् - प्रविशति
(ङ) कर्तृपदम् - पौराः , क्रियापदम् - आहरन्ति
(च) कर्तृपदम् - कुन्ती , क्रियापदम् - कृतवती
In simple words: इन वाक्यों में कार्य को करने वाले (कर्ता) और कार्य (क्रिया) को अलग-अलग करके लिखा गया है।

Exam Tip: Remember that in Sanskrit, the subject (कर्ता) can sometimes come after the verb (क्रिया) in a sentence, so identify by meaning, not position.

Question 6. अधोलिखितेषु वाक्येषु विशेषण-विशेष्यं च चिनुत -
(क) रामायणं महाभारतं च प्रसिद्धौ ग्रन्थौ।
(ख) महाभारतं अवलम्ब्य बहवः ग्रन्थाः विरचिताः।
(ग) ततः शोकाकुलेन परिवारेण सा ज्ञापिता।
(घ) मानुषभोजी राक्षसः श्रूयते।
(ङ) राक्षसध्वंसी भीमः स्मर्यते।
(च) धनुर्धरः अहम् अनुगमिष्यामि।
Answer:
(क) विशेषणम् - प्रसिद्धौ , विशेष्यम् - ग्रन्थौ
(ख) विशेषणम् - बहवः , विशेष्यम् - ग्रन्थाः
(ग) विशेषणम् - शोकाकुलेन , विशेष्यम् - परिवारेण
(घ) विशेषणम् - मानुषभोजी , विशेष्यम् - राक्षसः
(ङ) विशेषणम् - अहम् , विशेष्यम् - धनुर्धरः (या धनुर्धरः - अहम्)
(च) विशेषणम् - राक्षसध्वंसी , विशेष्यम् - भीमः
In simple words: यहाँ वाक्यों में से विशेषता बताने वाले शब्द (विशेषण) और जिसकी विशेषता बताई जा रही है (विशेष्य) को अलग किया गया है।

Exam Tip: Identify special pairs because both words in a विशेषण-विशेष्य pair will have the exact same case and grammatical ending.

Question 7. पर्यायवाची पदानां मेलनं कुरुत -
(क) स्वादिष्टम् अन्नम्
(ख) आकर्णय
(ग) पीवरौ
(घ) निषूदकः
(ङ) अभिहितम्
(च) परिदेव्यते
(छ) पौराः
(ज) औदरिकः
(झ) प्रतिश्रुतम्
(ञ) प्रत्यादेश
Answer:
(क) स्वादिष्टम् अन्नम् - मृष्टान्नम्
(ख) आकर्णय - शृणु
(ग) पीवरौ - स्थूलौ
(घ) निषूदकः - विनाशकः
(ङ) अभिहितम् - उक्तम्
(च) परिदेव्यते - विलपति
(छ) पौराः - नागरिकाः
(ज) औदरिकः - भोजनप्रियः
(झ) प्रतिश्रुतम् - प्रतिज्ञात
(ञ) प्रत्यादेश - अवज्ञा
In simple words: यहाँ दिए गए शब्दों को उनके सही संस्कृत पर्यायवाची शब्दों से मिलाया गया है।

Exam Tip: Practice linking vocabulary terms from the textbook chapters to synonyms because it helps you write better answers during examinations.

Question 8. अधोलिखितानि वाक्यानि कथाक्रमानुसारं पुनः लिखत -
(क) मृष्टान्न-भाण्डसहितः बकासुरस्य समीपं गन्तुम् उद्युक्तः भवति।
(ख) स्वपुत्रेषु एकं बकासुरस्य समीपं प्रेषयामि इति कुन्ती प्रतिज्ञां कृतवती।
(ग) पाण्डवाः एकचक्रनगरे कस्यचित् ब्राह्मणस्य गृहे निवसन्ति।
(घ) सन्धिनियमानुसारं प्रतिदिनं कश्चित् नगरवासी स्वेच्छया असुरस्य भक्ष्यं भवेत्।
(ङ) गृहस्वामिनः गृहे रोदनध्वनिं श्रुत्वा तत्र गता पाण्डवांनां माता कुन्ती रोदनकारणं पृच्छति।
(च) तद्दिने पर्यायेण तस्यैव ब्राह्मणपरिवारस्य बलिदानस्य वारः आसीत्।
(छ) ततः शोकाकुलेन परिवारेण सा ज्ञापिता।
(ज) यत् एकचक्रनगरवासिनां नातिदूरस्थितेन बकनामा। असुरेन सह सन्धिः अस्ति।
Answer:
1. (ग) पाण्डवाः एकचक्रनगरे कस्यचित् ब्राह्मणस्य गृहे निवसन्ति ।
2. (ङ) गृहस्वामिनः गृहे रोदनध्वनिं श्रुत्वा तत्र गता पाण्डवानां माता कुन्ती रोदनकारणं पृच्छति ।
3. (छ) ततः शोकाकुलेन परिवारेण सा ज्ञापिता ।
4. (ज) यत् एकचक्रनगरवासिनां नातिदूरस्थितेन बकनामा । असुरेन सह सन्धिः अस्ति ।
5. (घ) सन्धिनियमानुसारं प्रतिदिनं कश्चित् नगरवासी स्वेच्छया असुरस्य भक्ष्यं भवेत् ।
6. (च) तद्दिने पर्यायेण तस्यैव ब्राह्मणपरिवारस्य बलिदानस्य वारः आसीत् ।
7. (ख) स्वपुत्रेषु एकं बकासुरस्य समीपं प्रेषयामि इति कुन्ती प्रतिज्ञां कृतवती ।
8. (क) मृष्टान्न-भाण्डसहितः बकासुरस्य समीपं गन्तुम् उद्युक्तः भवति ।
In simple words: यहाँ कहानी की सभी घटनाओं को उनके सही क्रम (शुरुआत से अंत तक) में व्यवस्थित किया गया है।

Exam Tip: For sequence rearranging (कथाक्रमः), try to recall the core story arc of Bakasura's defeat and align the key characters' actions step by step.